|
Kandilli'de, İstanbul
Astronomi ve Meteoroloji Rasathanesi 1911'de şehir merkezinden
Kandilli'ye taşınmıştır. Kandilli'de, ilk manyetik rasatlar,
rasathane müdürü Fatin Gökmen tarafından, 12 Mart 1927'de
Fransadan alınmış Chasselon-Brunner manyetik teodoliti ve bir eğim
ölçerle yapılmıştır. Daha sonraki rasatlar, Osman Sipahioğlu
tarafından 1936-1947 yılları arasında yapılmıştır. Ancak
1947 yılından sonra sistematik manyetik rasatlar başlamıştır.
Avrupa İkinci Dünya Savaşının yaralarını sararken, Türk Hükümeti
ciddi bir manyetik rasathane kurmak için finansal destek verdi.
Sipahioğlu ilk yöneticiydi. Sonuçlar Oslodaki IUGG toplantısında
1948 yılında sunuldu. Bu toplantının başkanı daha sonra şöyle
yazmıştır: "Sistematik ölçülere bu kadar ihtiyacımız
olan bir bölgeden bu kadar mükemmel sonuçları elde etmek büyük
bir haz veriyor". Julius Bartels'da benzeri övgü ve
cesaretlendirmelerde bulunmuştur.
Kandilli, şehir merkezinden 15 kilometre uzakta, Boğazın Asya
tarafında, Boğaziçi'nin her iki yakasının muhteşem manzarasına
sahip ağaçlık bir tepededir. 1981 yılından beri Boğaziçi Üniversitesinin
kampusu olan 36 hektarlık arazi, jeofizik ve astronomik
disiplinleri bünyesinde barındırır. Üç ana manyetik yapılar sırasıyla;
variometre binası, mutlak ölçü binası ve ofis binasıdır.
Bakırdan yapılmış catısı olan variometre binası 14 metreye 10
metredir. Duvarlar yerel taşlardan yapılmıştır ve toprak üstünde
2 metre, yer altında 5 m yüksekliğindedir. Duvar kalınlığı
0.5 metreden 2 metreye kadar çıkar. İçeride iki ahşap odacık
bulunur ve ikisi de yerin altındadır. Her biri 4.5 m genişliğinde,
7 metre uzunluğunda ve 3 metre yüksekliğindedir. Birbirlerinden
1.5 metre uzaktadirlar ve etraflarını 1 m'lik bir koridor çevreler.
Üstlerinde ve altlarında 2 m'lik boşluk vardır. Odalardan
birinde Askania, Eschenhagen sistemi, fotografik kayıt, diğerinde
ise kısa bir süre öncesine kadar yedek La Courlar vardır.
Ofisler iki katlı, yeni restore edilmiş Osmanlı tarzı bir
binadadır ve rasat yerlerinden 50 m uzaktadır. Bir paleomanyetizma
labaratuarı ve taşkesme odası da mevcuttur. 11 m kuzeyde bakır
çatılı, ahşap mutlak ölçü binası vardır. 10 m'ye 12 m'dir
ve 4m yüksekliğindedir. Mutlak ölçü aletleri seneler boyunca değişmiştir,
ancak hala Askania earth-inductor, BMZ63 ve QHM 169 ve 171
mevcuttur. Ayrıca yakın bir geçmişe kadar kullanılan ELSEC PVM
(H ve Z ) ve orjinal Askania (Schmidt-büyük boy) deklinometresi
(D) vardır.
1947'de İstanbul nüfusu 1 milyondu ve Kandilli şehir dışında
idi. Ama bugün nüfus 12 milyon ve şehir Kandilliyi yuttu.
Arazisinin büyük ve korunur oluşu manyetik kayıtların henüz
kirlenmemesini sağlıyor. Gelecekte manyetik rasathanenin İznik
yakınlarında yeni bir yere taşınması söz konusudur (şu anki
yerinin 100 km kadar güneydoğusu). Bu bölge jeofiziksel olarak önemlidir,
çünkü Kuzey Anadolu Fayının üzerinde bir sismik sesizlik bölgesidir
ve bir depremin gerçekleşme ihtimali mevcuttur. Bu yüzden Enstitü
burada arazi çalışmaları yürütmektedir. Bu çalışmaların bünyesinde
7 sürekli toplam alan ölçen manyetometre vardır. ayrıca 24
toplam alan tekrarlamalı ölçü noktası belirlenmiştir.
50. yılımızda Intermagnete bağlanırken, La Cour
variometrelerini 2 tane 3 bileşen EDA Fluxgate (gelecekte bir
tanesi İznik'e transfer edilebilir) manyetometreleriyle değiştirdik.
Şu sıralar bu cihazların stabilite testleri yapılıyor ve
veriler eski Eschenhagen fotografik kayıtları ile karşılaştırılıyor.
Ayrıca 50. yıl dönümünde tüm veri tabanı dijital hale
getirilmiş ve bütün saatlik ortalama değerleri bilgisayar ortamına
aktarılmıştır. Bu veri tabanı ilk iki yılın verileri güvenilir
olmadığı için 1949-1996 yılları arasını kapsamaktadır. 1980
yılından sonra basımına ara verilen yıllık bültenler de 1992
yılından itibaren yeniden basılmaya baslanmıştır.
İstanbul-Kandilli Manyetik Rasathanesi 50 yıllık geçmişi ile
gurur duyuyor ve geleceğe umutla bakıyor.
S.C.R.Malin and
A.Mete.Isikara
(IAGA News'ta yayınlanmıştır,
Şubat.97, No.36)
|
Nedir?